Ezta­bai­da­ren tes­tuin­gu­rua eta tes­tuin­gu­rua­ren ezta­bi­da IV. Aben­dua­ren 20aren oste­ko one­tik ateratze-aldia

Irai­na argu­dio gisa

Lehen aldiz, eta azke­na izan­go dela espe­roan, arti­ku­lua­ren hasie­ran kri­ti­ka zuze­na eta erra­di­ka­la egi­ten dio­gu Gara egun­ka­riak azken urteo­tan joka­tu­ta­ko pape­ra­ri, bere­zi­ki, mili­tan­tzia aber­tza­le zaba­la­ren sek­to­re asko­ren ego­ne­zi­na age­ri­koa den hone­tan, arrra­zoiak hona­ko hauek: orain­dik Sor­tun dirauen zuzen­da­ritza­ren jokae­ra buro­kra­ti­koa eta, batez ere, aben­dua­ren 20aren oste­ko emaitzak. 

Bali­te­ke Abian! ezta­bai­dak, neu­rri batean, sor­tu­ta­ko itxa­ro­pe­nak gal­tze­ko arris­kuan ego­tea, his­to­ri­ko­ki inde­pen­den­tis­mo sozia­lis­ta­re­ki­ko leial­ta­sun apur­te­zi­na duen sek­to­re batzue­tan behin­tzat, Gara egun­ka­ria­ren nora­bi­dea ikus­tean.

Orai­goan beza­la, behin baino gehia­go­tan kri­ti­ka­tu egin dugu egun­ka­ria­ren ildo edi­to­ria­la, errea­li­ta­tea­ren ikus­pe­gi aurre­in­dus­tria­la islatzen due­la­ko, hau da, errea­li­ta­tea, berez, kon­trae­san­ko­rra dela ikus­te­ko gau­za ez den ideo­lo­gia, gero­xea­go iku­si­ko dugun beza­la. Horre­ta­ra, esan beha­rrean gau­de Iña­ki Ega­ña­ren 2015eko aben­dua­ren 26ko -Entre Mal­tza­ga y Ermua- arti­ku­luan, modu auto­ri­ta­rio eta harro­putzean, era­kutsi­ta­ko ego­la­tria kon­tro­lae­zi­nak azal­pen bat behar due­la, Abian! ezta­bai­da­ren ustez­ko gar­bi­ta­sun eta inpar­tzial­ta­su­na­ren gai­ne­ko zori­gaiz­to­ko era­gi­nen­ga­tik. Irai­nak dire­la eta, ez dugu inolaz ere gure burua aipa­tutzat jotzen, eta «ildo ofi­zia­la» dei­tu­ri­koa­ren ordez­ka­rie­ta­ko baten one­tik ate­ratze- eta des­kon­trol-mai­la egiaz­tatzen dute, eufo­riaz eta mes­pretxuz­ko triun­fa­lis­moz bete­rik ego­te­tik era­ba­te­ko porro­tean itotze­ra pasa­tu bai­ti­ra. Ez du mere­zi hala moduz­ko eta bal­da­rra den arti­ku­lua­ren iruz­ki­nak egi­te­rik, are gutxia­go modu posi­ti­boan. Garran­tziz­ko jau­zi kua­li­ta­ti­boa ema­ten du kri­ti­ka kutsua duen guz­tia bizi­ki zikin­tze­ko estra­te­gia­ri dagokionez. 

Abian! ezta­bai­da­ren gai­ne­ko era­gi­nak gogo­ga­be­tu ditza­ke zen­bait sek­to­re, kolek­ti­boak, ire­kiak eta neu­tra­lak izan behar­ko lira­te­keen heda­bi­deak mono­po­li­za­tu­ta dau­de­la iku­si­rik, bal­din­tza-ber­din­ta­su­nean ezta­bai­datze­rik ez dagoe­la­koan bai­tau­de, horrez gain, argu­dia­tu beha­rrean, txis­tua bota egi­ten dute. Hala­ko nagu­si­ke­riaz­ko harro­puz­ke­ria tamal­ga­rria Gara­ren ildoan gutxie­nee­na dela esan­go dute, bai­na ez da egia. Dena dela, orain ez dugu espa­zio eta asti­rik gal­du nahi kon­tu horre­kin. Zer­bait gehia­go, ordea, aipa­tu nahi dugu Gara­ren ildo edi­to­rial eta «arti­ku­lu­gi­le ofi­zial» asko­ren ingu­ruan: aben­dua­ren 20aren pre­sio­pean ego­nik, aurre­ko bide ber­be­ra defen­datzen dute­la, hitz des­ber­di­nak bada­ra­bil­tza­te ere. 

Adi­bi­dez, due­la den­bo­ra bate­tik, «ildo ofi­zia­la» goretsi ohi duen Iker Casa­no­vak, aben­dua­ren 20aren ostean, berea­ri eus­ten dio 2015eko aben­dua­ren 27ko ¿Dón­de pon­go lo halla­do? arti­ku­luan, zei­ne­tan era inte­li­gen­te eta xumean Iña­ki Ega­ña­ren gaitzes­pen gogo­rren nola­bai­te­ko aipa­me­na egi­ten duen. Herri lan­gi­lea­ren, ez baka­rrik «sozia­la­ren», ingu­ruan dara­man edu­ki­rik gabe­ko joe­ra abs­trak­tua­ren barruan, tema­tu­rik dago, «kon­fron­ta­zio demo­kra­ti­ko, baketsu, popu­lar eta masi­boa­ren» bitar­tez, gizar­te osoa bil­tze­ko, «askoz ere sozia­la­goa den dis­kur­tsoa» era­bil­tzen badu ere. Zorion­tsu bere bur­bui­lean, Gara­ren egun bere­ko edi­to­ria­lak –Una obli­ga­to­ria recon­ver­sión que se suma a los ejes polí­ti­cos clá­si­cos- inda­rra ema­ten dio hala­ko estra­te­gia­ri, bai eta, egi­ten du atze­ra XVII. men­dea­ren biga­rren erdi­ko eta XVIII. amaie­ra­ko «gizar­te zibil»-eko ustez­ko «kon­tra­to sozia­la» deritzon tesi bur­ge­sa­ra ere

His­to­ri­ko­ki, estra­te­gia demo­cra­ti­zis­ta hori kapi­ta­lis­moa­ren fase indus­tria­la baino lehe­na­go­koa da, nahiz eta zen­bait partxe­ren bitar­tez moder­ni­za­tu nahian ibi­li: Grams­ci fal­tsu­tua edo Laclau eta Negri aipa­tu ez bai­na bai, ordea, era­bi­liak, gai­ne­ra zer esan «gizar­te liki­doa­ren» tesien ingu­ruan? edo errea­li­ta­te «jaria­ko­rra» ira­gan «soli­doa­re­kin» alde­ra­tu­rik? A. Ordó­ñez-ek, 2015eko aben­dua­ren 28ko –Del pasa­do sóli­do a un futu­ro líqui­do- Gara–ren arti­ku­luan, idatzi duen moduan eta abar. Gre­koen dia­lek­ti­kan, jus­tu harre­ma­nen eta loka­rrien jenial­ta­su­ne­ra iris­te­ko gai izan zena, liki­doa eta soli­doa errea­li­ta­tea­re­ki­ko bar­ne aur­ka­riak ziren: ibaia bada­bil ere, ibai ber­be­ra da. Giza eza­gutza­ren aurre­ra­pen horie­ta­tik atze­ra­go egi­ten al dugu? Bali­te­ke, bal­din eta eza­gutza­ren aurre­ra­pe­na meto­do dia­lek­ti­koa­ren aurre­ra­pe­na­ren bidez neur­tzen dela uler­tzen badu­gu. Fun­tsez­ko tema­ti­ka horre­tan sakon­du gabe, Gara­ren bes­te ildo idieo­lo­gi­koe­ta­ko batek, Mun­dua ata­la, ezja­kin­ta­su­na edo dia­lek­ti­ka­ren arbuioa du ezau­ga­rritzat ere, kasu hone­tan inpe­ria­lis­moa­ren kon­trae­sa­nen dia­lek­ti­ka, Iña­ki Urres­ta­ra­zuk Gara­ren ¿Pren­sa de izquier­das o la voz del Pen­tá­gono? arti­ku­luan era­kus­tuen duen bezala.

…ira­ga­rri­ta­ko porro­ta­ren ostean.…

Horiek eta bes­te tesi batzuk garai­tuak jaiotzen dira, errea­li­ta­tea, kla­se-borro­ka, bur­ge­sia eta haren esta­tua eta inpe­ria­lis­moa ain­tzat har­tzen ez dituz­te­la­ko bes­te­rik ez. Gara­ren ildo edi­to­ria­la uztar­tu­ta dago bur­ge­sia aurre­in­dus­tria­la­ren demo­cra­ti­zis­moa­re­kin, esplo­ta­zio indus­tria­lak piz­tu­ta­ko lan­gi­le- eta herri-mugi­men­dua­ri orain­dik aurre egin behar izan ez zio­nean. «Gizar­te zibil» kon­tzep­tua­ren oina­rri ideo­lo­gi­koa kon­tra­tu eko­no­mi­koan datza, XVII. men­dea­ren biga­rren erdian hasi­ta­ko kon­tra­tua, hain jus­tu; «kon­tra­tu sozial» kon­tzep­tua­re­na, ordea, bur­ge­sen obli­ga­zio poli­ti­koe­tan datza, ale­gia, haien artean eta esta­tua­re­kin sor­tu­ta­ko obli­ga­zioak, bake sozia­la ber­ma­tu eta mer­ka­ta­ritza bide one­tik joan zedin, era berean, garai har­ta­koa da «herritarra»-ren bur­ges adie­ra, kla­se eta iden­ti­ta­te sozia­lik gabe­ko sub­jek­tu gisa, ez dago esplo­tatzai­le­rik, «abe­ratsak» bai­zik, ez dago esplo­ta­tu­rik, «pobreak» bai­zik. Weber, Ale­ma­nia­ko inpe­ria­lis­moa­ren sozio­lo­goa­ren hitze­tan, gizar­tea «herri­ta­rren batu­ra bat» izan­go litza­te­ke, giza­ba­na­koen batu­ra esan beharrean. 

Bes­te horren­bes­te esan beha­rra dago «abe­ras­ta­sun» eta «pobretze» kon­tzep­tuei buruz, metatze kapi­ta­lis­ta­re­kin eta alde sozia­lak ekoitzi­ri­ko gain­ba­lioa­ren bur­ges esku­ratzea­re­kin zeri­ku­si­rik ez zute­nak, ezta 1776. urteaz geroz­tik, eko­no­mia kla­si­koak ika­ra­tu­rik atze­ra egin zue­nean ere, izan ere, sumatzen zen, ez oso modu argian, gain­ba­lioa­ren teo­ria­ra (beran­dua­go hala dei­tua), balioa­ren lege­ra eta aba­rre­ra egi­ten ziren hur­bil­ke­ta muga­tuen poten­tzial iraul­tzai­lea. Sarri asko­tan entzun ditu­gu Gara–ren ildo edi­to­ria­la­ren ordez­ka­riak «abe­ras­ta­su­na» eta «pobretzea» ter­mino bur­ge­sak era­bil­tzen lan­gi­le-kla­sea­ri buruz inola­ko aipa­me­nik egin gabe, ezta zehar­ka ere, hala ere, kapi­ta­la­ren esplo­ta­zio­pean lan­gi­le-kla­sea da «abe­ras­ta­su­na» ekoiz­ten duen baka­rra. Kapi­ta­la da aipatzen ez den bes­te ter­mino bat: errea­li­ta­tea kan­poan da, herri­tar­ta­su­naz, giza esku­bi­dez, iraul­tza kul­tu­ral eta poli­ti­kaz –sail honen V. zatian «iraul­tza» horie­taz ari­tu­ko gara‑, nazio eta inde­pen­den­tis­moz eta aba­rrez asko hitz egin arren. 

Horrez gain, kon­tra­tu sozial eta zibi­la, herri­tar­ta­su­na, abe­ras­ta­sun-pobretzea eta bes­te kon­tzep­tu batzuk XVII eta XVIII. men­dee­ta­ko zien­tzia­ren meka­ni­zis­mo mate­ria­lis­ta linea­lean koka­tu­ta zeu­den, fal­tsuz­ko kon­tzien­tzia-ikus­pe­gi ideo­lo­gi­koa trin­kotzen zue­na, errea­li­ta­tea alde­ran­tziz inter­pre­tatzen duen alde­ran­tziz­ko kon­tzien­tzia, hau da, kau­sa-efek­tua eta efek­tu-kau­sa, biak ala biak zire­la­koan. Gizar­tea, akas­tun maki­na bat beza­la ikus­ten zen, prak­ti­ka meka­ni­koen bidez kon­pon­du dai­te­kee­na, prak­ti­ka hori­zon­ta­lak eta ber­ti­ka­lak edo zeha­rre­koak dire­la, hor­taz, behar beza­la joka­tuz gero, etor­ki­zu­ne­ko efek­tuak zehaz­ta­sun han­diz ira­ga­rri zitez­keen. Era adie­raz­ga­rrian, horre­la­ko kon­tzep­zio meka­ni­zis­ta ikus dai­te­ke ere Gara–ren ildo edi­to­ria­lean, horre­ta­ra, nahiz eta inozen­ta­da diru­dien, lineal­ta­sun meka­ni­zis­ta ausar­tu da inde­pen­den­tzia­ra­ko data posi­ble bat jar­tze­ra: 2025. urtea­ren igu­ruan, bai­na meto­do hori ideo­lo­gia bur­ge­sa­ren bes­te osa­ga­rri bate­kin kon­trae­sa­nean dago: «jokoa­ren teo­ria» dei­tua­re­kin: poli­ti­ka­gin­tza, ondo infor­ma­tuak, meto­di­koak eta kon­tzien­teak diren arte­ko «joko» bate­ra murriz­ten due­na. D. Ben­saïd-ek, bes­teak bes­te, «teo­ria» birrin­du egin zuen esal­di lako­ni­ko hone­kin: «borro­katzea ez da jolasa»

…une loriatsua­ren ostean…

Aipa­tu ideo­lo­gia­ren une loriatsua XVIII. men­dea­ren azken here­nean ger­ta­tu zen, hain jus­tu ere, Inga­la­te­rran iraul­tza indus­tria­la hasi zenean, pro­duk­zio-inda­rre­tan, kla­se-borro­kan eta egi­tu­ra kapi­ta­lis­ta osoan alda­ke­ta sako­na era­gin zue­na. Ez da kasua­li­ta­tea, kon­tra­tu sozia­la­ren, gizar­te zibi­la­ren, herri­tar­ta­su­na­ren, abe­ras­ta­su­na­ren, demo­kra­zia abs­trak­tua­ren, esku­bi­de bur­ge­sen eta bes­te­la­koen ideo­lo­gia gain­behe­ral­dian sar­tzea XVIII. men­dea­ren amaie­ra eta XIX. hasie­ra­ren bitar­tean, kapi­ta­lis­mo indus­tria­la­ren berri­ta­sun basa­tiak dire­la eta, kla­se-borro­ka, kla­se sozia­lak eta abar gara­tuz doa­zen garaian. Gero­xea­go, kri­sial­dia­ren lehen zan­tzuak ager­tu ziren mate­ria­lis­mo meka­ni­zis­tan. Ordu­da­nik bizi­rik dirau, indus­tria aka­de­mi­ko eta erre­for­mis­moa­ren aha­le­gin ado­retsua­ri esker. 

Garai har­ta­ko poli­ti­ka­gin­tza ez zegoen gain­ba­lio erla­ti­boa­ri axi­ki­ta­ko esplo­ta­zioa­ren pean ‑maki­nen bidez­ko esplo­ta­zio intentsiboa‑, gain­ba­lio abso­lu­tua­ren pean bai­zik, ‑lanal­di luze eta neka­ga­rrien bidez­ko mozkinak‑, horre­xe­ga­tik, demo­kra­zia abs­trak­tua­ren ideo­lo­gia­ri eus­ten zio­ten orain­dik ere, «injus­ti­zia sozia­lak» pix­ka­na­ka kon­pon­du­ko zire­la­koan aza­le­ko erre­for­men bitar­tez, indus­tri enpre­sa han­dien eta haien kapi­tal ban­ka­rioen jabetza-esku­bi­de bur­ge­sa kolo­kan ez jar­tze­ko, bai eta, esta­tu-indar­ke­ria­ren mono­po­li­oa­re­na ere.

Gara­ren ildo edi­to­ria­la uztar­tu­ta dago bur­ge­sia komer­tzia­la­re­kin, izan ere, bien ala bien ustez, «demokrazia»ren bar­ne bali­bi­deez balia­tu­rik, bai indar poli­ti­ko guz­tiek, bai «herri­ta­rrek» gober­natze­ko auke­ra dute, betie­re bal­din eta kon­tra­tu sozia­la erdies­te­ko bal­din­tzen ber­din­ta­su­na bada­go gizar­te zibi­lean. Kon­tua da «con­ven­cer es ven­cer» (kon­ben­tzitzea garaitzea da) kon­tsig­na poli­se­me­koa gau­zatzea, ibil­bi­de his­to­ri­ko luzea duen eta aurre­bur­ge­sa den esa­ku­nea, bai­na orain ez dugu haren azal­pe­nik egin­go. Ilus­tra­zioak, aurre­ra­bi­dea eza­gutza­ren bitar­tez baka­rrik ziur­ta­tu zite­kee­la kon­ben­tzi­tu nahi zituen eli­teak eta herria, ala­bai­na, bote­re­za­le zen, Eus­kal Herrian kasu, non ilus­tra­tuek 1776ko matxi­na­da erre­pri­mitzen lagun­du zuten. Ilus­tra­zioa­ren eta gero­ko Ent
ziklo­pe­dis­moa­ren zen­bait idea­lek bizi­rik dirau­te sozia­lis­mo uto­pi­koan, anar­kis­mo bake­za­lean eta sozial­de­mo­kra­zia­ren eskui­nal­dean, hala ere, komu­nis­mo uto­pi­koak bes­te era batez inter­pre­tatzen zuen «kon­ben­tzitzea garaitzea da» lema. 

Ilus­tra­zio eta sozia­lis­mo uto­pi­ko­tik gaur egu­ne­ra arte­ko ildoa­ren ara­be­ra, ezke­rrak garaitzen du, bal­din eta, modu baketsu eta lega­lean, gehien­goa kon­ben­tzitzen badu, sis­te­ma par­la­men­ta­rioak esta­tu-kol­pe saioak saihes­te­ko nahi­koa inda­rra omen due­la­ko. Iraul­tza demo­kra­ti­ko-bur­ge­sen muga gain­di­tu eta bes­te demo­kra­zia-mota bat bilatze­ko masa eta herri esplo­tauen ado­reak gezuz­rrez­ko teo­ria zela era­kutsi zuen: sun­tsi­tuak izan baitziren. 

Men­de­bal­de­ko XIX. men­dea sarras­ki ber­din­tsuz bete­rik dago, bai­na sal­bues­pen bat dago: bur­ge­sia onar­tzen has­ten da soi­lik «jus­ti­zia sozia­la» eta «esku­bi­deak» alda­rri­katzen dituz­ten errei­bin­di­ka­zioak, bai­na, tris­kan­tza basa­tien bidez, izua zabal­tzen jarraitzen du jabetza kapi­ta­lis­ta­ren kon­tra­ko eta jabetza sozia­lis­ta­ren alde­ko borro­ka oro­tan. Indus­tria­ko lan­gi­le-kla­seak, anta­go­nis­moa jabetza-mota guz­tien sus­trai­ra era­ma­tea da kapi­ta­la­ren tole­ran­tzia mes­fi­da­tia­ren arra­zoia, eta bur­ge­sia­ren zati baten uste­tan, hobe da, eskae­ra sozia­len aurrean, zer­bai­te­tan amo­re ema­tea dena gal­tzea baino. Mal­tzur­ke­ria horrek lai­no­tu egi­ten du ezke­rra­ren sek­to­re bat, par­la­men­ta­ris­moa, sozia­lis­mo oroz gabe­tu­ri­ko «sozialismo»ra bide bakar­tzat jotzen duena. 

XX. men­dean fun­tsez­ko hiru argu­dio gehitzen dira idea­lis­mo horren kon­tra: lehe­na, 1904, 1905, 1910, 1913 edo 1917an hasi­ta­ko bola­da iraul­tzai­lea, borro­ka antin­pe­ria­lis­te­tan hedatzen dena, biga­rre­na, mili­ta­ris­moa eta faxis­moa eta hiru­ga­rre­na, finan­tza­ri­za­zioa. Hiru­rek demo­kra­zia bur­ge­sa­ren eta «kon­ben­tzitzea garaitzea da» lema­ren inter­pre­ta­zio bake­za­lea­ren muga gain­die­zi­nak adie­raz­ten dituz­te. Des­en­gai­na­tu­rik eta hil­zo­rian zegoen Gandhi­ren bizi-porro­ta da bes­te adi­bi­de bat. Eti­ko­ki eta poli­ti­ko­ki askoz ere garran­tziz­koa­goa da T. Eagle­ton-ek esan­da­koa: «Ter­mi­noa­ren esa­nahia zorroz-zorroz­ki har­tu­rik, bake­za­le­ta­su­na guz­tiz immo­ra­la da». XXI. men­de hone­tan ezin argiagoa. 

…eta atze­ra­ka­da kualitatiboa.…

Hala eta guz­tiz ere, Gara­ren ildo edi­to­ri­ra­lak jato­rriz­ko bur­ge­sa­re­ki­ko fun­tsez­ko des­ber­din­ta­sun bat du: bur­ge­sia iraul­tzai­leak teo­ri­za­tu eta prak­ti­kan jarri zuen esku­bi­de bat, hots, tira­ni­zi­dio eta opre­sia­ren kon­tra­ko indar­ke­ria jus­tua, fun­tsez­ko giza esku­bi­de-mai­la­ra igo zuen 1948ko Alda­rri­ka­pen Uni­ber­tsa­laean «Hitzau­rrean» ber­tan. Ala­bai­na, Eli­za kon­to­li­koak egin beza­la, ozto­po, bal­din­tzatzai­le eta era­goz­pen «legal» uga­ri jarri izan diz­kio, hor­taz, fun­tsez­ko eta zehatza den esku­bi­de hori, prak­ti­kan, uka­tu egi­ten zaie kla­se eta herri zapal­duei, ema­ku­mez­koei eta aba­rrei, horre­ta­ra, kapi­ta­lak haren mono­po­li­oa har­tu du, egi­ten dituz­ten nahi­ke­riei uko egi­ten die­ten herrie­ta­tik «babes­te» aldera. 

Ez dago demo­kra­zia bur­ge­sa uler­tze­rik kapi­ta­lak ez badu mugi­men­du iraul­tzai­le eta «zapaltzailea»ren kon­tra­ko «matxinatze»-eskubiderik, batez ere, inde­pen­den­tis­ta bal­din bada. Eus­kal-espai­niar bur­ge­siak herri-«tirania»ren kon­tra­ko matxi­natze-esku­bi­dea era­bi­li ohi du kome­ni izan zaion guz­tie­tan, bai eta, 1776an baino lehe­na­go ere. Are gehia­go, aur­pe­gi asko­ta­ko eta nonahi dagoen kontrol‑, zain­tza- eta erre­pre­sio-apa­ra­toaz balia­tu da egu­ne­ro indar­ke­ria-esku­bi­dea prak­ti­kan jar­tze­ko, jen­de asko indar­ke­ria ikus­te­zin eta hau­te­ma­ne­zi­naz jabetzen ez bada ere, azke­nean kon­tu­ra­tu egi­ten da. Hortxe dago «kon­ben­tzitzea garaitzea da» lema­ren iru­zur han­dia: beti legal­ta­sun barruan «kon­ben­tzitze­ko» obse­sio horrek atze­ra egi­tea eka­rri du, ira­ga­ne­ko bur­ge­sia iraul­tzai­le­tik hara­ta­go, eta ez du defen­ditzen beti zer­tan eza­rri behar ez den fun­tsez­ko esku­bi­de bat. 

Jaki­na denez, ez gara zurru­mu­ruak jaki­na­raz­ten dituz­ten horie­ta­koak, horre­ga­tik, zehar­ka ez aritzea­rren, ez dugu aipa­tu­ko zein era­gi­na duen Gara­ren ildo edi­to­ria­lak Sor­tu­ren orain­go zuzen­da­ritza osoa­ren edo zati baten gai­nean. Era­gi­na­ren bat due­la­koan gau­de arra­zoi­bi­dez. Gure iritzi­ra­ko, Garak nahiz Sor­tu­ren boze­ra­mai­le eta kideek kri­ti­ken kon­tra jario­ta­ko zakar­ke­ria lotsa­ga­bea edo disi­mu­la­tua Abian! ezta­bai­da­ren kon­tra bihur­tzen da, bai­na horre­la­ko erre­bo­te-efek­tua kas­ka­rra ez da izan gau­za­rik txa­rre­na. Gara­ren ideo­lo­gia edi­to­ria­lak kapi­ta­lis­moa­ren fase komer­tzia­le­ra egin du atze­ra, eta kapi­ta­lis­mo indus­trial garaian, XIX. men­dea­ren amaie­raz geroz­tik, Eus­kal Herriak bere­bi­zi­ko meta­mor­fo­sia jasan zue­la uler­tzea era­goz­ten dio. 

Bur­ge­sia­ri eus­te­ko bi esta­tu oku­patzai­leen arma­dek izan duten paper garran­tzitsua da kapi­ta­lis­mo «berri» honen ezau­ga­rri bat –Ipa­rral­dean fran­tses arna­da men­de bat lehe­na­go-. Korron­te his­to­ri­ko jakin baten ara­be­ra, fun­tsean, «ohi­koa» baino kapi­ta­lis­mo mili­ta­ri­za­tua­goa­ren pean bizi gara modu txa­rrean. Hegoal­de­ko indus­tria­li­za­zioa 1876ko porrot mili­tarrra­ren bitar­tez inpo­sa­tu zela­ko era­bat, eta oku­pa­zio poli­ti­ko-mili­ta­rra ezin­bes­te­koa izan zen goi-bur­ge­sia­ren garai­pe­nean. Une era­ba­ki­ga­rrie­tan eten­ga­be­ko pre­sen­tzia eta une «demo­kra­ti­koe­tan» zehar­ka­koa izan ez balu­te, segu­ru asko oso his­to­ria des­ber­di­na izan­go zate­keen. Bur­ge­sia komer­tzia­la­ren ideo­lo­gia ez zen errea­li­ta­te berri hori uler­tze­ko gai, une loriatsua­tik men­de­be­te ingu­ru­ra ager­tu­ta­ko errea­li­ta­tea zena, hori dela eta, eus­kal patro­na­la, bur­ge­sia­ren bur­mui­na, esta­tu­ko gogo­rre­na da, LABe­ko idaz­ka­riak modu ego­kian sala­tu duen bezala. 

Eus­kal-espai­niar bur­ge­sia moder­noa­ren patro­na­la kla­se-borro­ka indus­trial garaian era­tu zen, esta­tua­ren indar­ke­ria­ren bal­din­tza­rik gabe­ko lagun­tzaz balia­tu­ta. Beraz, ez zuen ahiz­pa zaha­rre­na­ren ideo­lo­gia demo­kra­ti­zis­ta­ren beha­rrik, hau da, ordu­ra­ko kla­se-bote­re­tik alden­du­ta­ko bur­ge­sia komer­tzia­la­re­na, bai, ordea, espa
iniar armen anker­ke­ria erre­pre­si­boa­re­na. Gero­ra, fase inpe­ria­lis­tak era­gin­da­ko ger­ta­ka­riek gala­ra­zi zituz­ten bur­ge­sia indus­tria­la demo­kra­ti­zatze­ko auke­ra­rik txi­kie­nak ere, bate­tik, kla­se-borro­ka larria­go­tu egin zen Eus­kal Herrian, eta bes­te­tik, 914 eta 1918 bitar­te­ko gerrak sor­tu­ta­ko egoe­ra Europan. 

Eus­kal Herri­ko kla­se bur­ge­sa­ren sek­to­re oso txi­ki batek, zehaz­ki, EAE­ko bur­ge­sia ertain eta, gehien­bat, txi­kia­ren zati bat, iru­di demo­kra­ti­zis­ta-itxu­ra egin behar izan du hala­beha­rrez eta behar tak­ti­koak bul­tza­tu­rik, lan­gi­le-herria­ren, lan­gi­le-kla­sea­ren, herri mugi­men­duen eta inde­pen­den­tis­mo sozia­lis­ta­ren egu­ne­ro­ko pre­sio han­dia dela kau­sa, beti ere fran­tses-espai­nia­rren erre­pre­sio-egoe­ra luze­pean. Egu­ne­ro­ko lan­gi­le- eta herri-pre­sio­rik gabe, hau da, Eus­kal Herri­ko nazio- eta kla­se-borro­ka­rik gabe bur­ge­sia­ren sek­to­re zehatz horrek berez­ko ideo­lo­gia erreak­zio­na­rioa pla­za­ra­tu­ko zukeen erabat. 

Nala­nahi ere, lan­gi­le-herria­ren borro­ka ahul­tzen dela, kon­tzien­tzia duda-mudan dabi­le­la eta atze­ra egi­ten due­la sumatzen duen hei­nean, haren uso-itxu­ra des­ager­tuz joan­go da, bai eta, ezker inde­pen­den­tis­ta­ren alda­rri­ka­pe­nak motel­tzen dire­la, haren egoe­ra «nor­ma­litzen» dela eta indar guz­tiak ins­ti­tu­zio­na­lis­moa­ri eskain­tzen diz­kio­la sumatzen duen hei­nean ere. Inor engai­na ez dadin. Solik bel­du­rrak gel­dia­raz­ten ditu piz­tiak. Bes­tal­de, bur­ge­siak ere ez du alter­na­ti­ba «demo­kra­ti­ko» pro­pio­rik, inpe­ria­lis­moak, Euro­par Bata­su­nak eta mun­du­ko kri­sial­diak onar­tzen diz­kio­te­nak –geroz eta gutxia­go- alde bate­ra utzi­ta. Orain­tsu NBEk ohar­tu du 2015eko haz­ku­dea aurrei­ku­si­ta­koa baino txi­kia­goa izan­go dela. Luza­tu gabe eta beti ins­ti­tu­zio inpe­ria­lis­ten txos­te­nak era­bi­liz, «objek­ti­boak» iza­tea­rren, Nazioar­te­ko Diru Fun­tsak mun­du­ko eko­no­mia­ren etor­ki­zu­na­ri buruz­ko azter­ke­ta sako­na egin zuen bi doku­men­tu luze­tan, eta gel­dial­di oro­ko­rra­ren aurrean, ezkor­ta­sun indar­ga­bea era­kus­ten zuen. Inor baino gutxia­go ez iza­tea­rren, bote­re inpe­ria­lis­ta ber­be­rak Chris­ti­ne Lagar­de-ren aho­tan ohar­tu­ta­koa­ren ara­be­ra, 2016. urtean, mun­du­ko eko­no­mia­ren egoe­ra «etsi­ga­rria» izan­go da. 

Zer ger­ta­tu­ko zate­keen bal­din eta…? 

Gara­ren ildo edi­to­ria­la­ren XVIII. demo­kra­ti­zis­moak ezin die eran­tzun gaur egun­go eta etor­ki­zu­ne­ko inpe­ria­lis­moa­ren ara­zo poto­loei, haren eske­ma men­ta­le­tik kan­po geratzen dire­la­ko. «Abe­ras­ta­su­na», «pobretzea» beza­la­ko kon­tzep­tuak eta, data bat ipin­tzea­rren, A. Smith-en Nazioen abe­ras­ta­su­na obra­ren aurre­koak era­bil­tzen dituz­te­nek terra incog­ni­ta dela­koa­ri egi­ten dio­te aurre, haien­tzat aipae­zi­na eta uler­te­zi­na dena. Bali­te­ke ordu­ko «eko­no­mia berria», «glo­ba­li­za­zioa» eta bes­te­la­ko moden zehaz­ga­be­ta­sun lai­notsuan ego­tea, hots, zahar­ki­tu­rik dau­den mer­kan­tzia ideo­lo­gi­koak, 2007 edo gehia­go­ra arte apa­la­te­gie­tan, egun­ka­rie­tan eta uni­ber­tsi­ta­tee­tan iraun arren, ez zuen ezar­ta­ra­ko balio, 70eko hamar­ka­da­ren erdi­tik aurre­ra, ger­ta­tu­koa­ri erre­pa­ra­tuz gero, «inpe­ria­lis­moa­ren “nor­mal­ta­su­na”» inda­rrez inpo­satzen zelako. 

Ez gara zurru­mu­ruak jaki­na­raz­ten dituz­ten horie­ta­koak, eta ez dugu haus­nar­tu­ko Gara­ren ildo edi­to­ria­lak Sor­tu­ren orain­go zuzen­da­ritza osoa­ren edo zati baten gai­nean duen era­gi­naz, hemen haren inbo­lu­zio ideo­lo­gi­ko ana­kro­ni­koa azter­tu dugu aza­le­tik. Era­gi­na egon bada­goe­la sus­matzen dugu. Kon­tua da beha­rrez­ko dela ira­ga­ne­ra egin­da­ko atze­ra­ka­da kua­li­ta­ti­bo hori Abian! ezta­bai­datzea, ezker aber­tza­lea­ren bar­ne korron­te poli­ti­ko bat den hei­nean. Ezku­tu­pean edu­kitzea oker larria da, modu espo­nen­tzia­lean han­dia­gotzen dena bal­din eta, alde bate­tik, irai­nen aurrean, argu­dio-gai­ta­su­nik eza estal­tze­ko pasi­bo­ta­su­na ezar­tzen bada eta, bes­te alde­tik, hurren­go gal­de­ra ez egi­tea­ga­tik kol­dar gisa jokatzen badu­gu: Orain­go egoe­ra berean izan­go gina­te­ke bal­din eta Sor­tu­ren mili­tan­te­ek eta ezker aber­tza­le osoak sorre­ra-ezta­bai­da­ren azken emaitza eta ezku­tu­pean gor­de­ta­ko Oina­rri Ideo­lo­gi­koak jakin izan bali­tuz­te eta lau urtez egin­da­koa kon­tras­ta­tu ahal izan balute?

Petri Reka­ba­rren

Eus­kal Herria, 2016ko urta­rri­lak 3

Artikulua gustoko al duzu? / ¿Te ha gustado este artículo?

Share on facebook
Share on Facebook
Share on twitter
Share on Twitter

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *