«Etxe­ko lanak oso bakar­tzai­leak izan dira emakumeentzat»

Urtee­ta­ko desore­kak zorrotz azter­tu ditue­na­ren nekea sumatzen zaio begie­tan, bai­na ahots sen­doz min­tzo da. Sil­via Fede­ri­cik (Par­ma, Ita­lia, 1942) hiru hiri zapal­du ditu aste­be­tean, eta guz­tie­tan dei­tu dio­te elka­rriz­ke­te­ta­ra­ko. «Ez gal­de­tu idatzi­ta dagoen ezer», eska­tu du Iru­ñe­ra hel­du denean. Kata­kra­kek gon­bi­da­tu­ta eto­rri da; aste­le­he­ne­ko bere hitzal­dian, gai­nez­ka egin zuen aretoak.

1970eko femi­nis­moak hain­bat gau­za­tan ez zue­la asma­tu dio­zu; esa­te bate­ra­ko, sol­da­ta­pe­ko lanak askea­go egin­go gin­tue­la uste izan zue­nean. Zer­ga­tik ez?

Etxe­tik kan­po lan egi­teak, sol­da­ta­pe­ko lanak eta gizo­nek men­de­ra­tu­ta­ko ere­mue­tan sar­tzeak auto­no­mia eko­no­mi­ko han­dia­goa eman­go zigu­la uste izan genuen; bote­re sozial han­dia­goa izan­go genue­la, eta horrek alda­ke­ta sozia­la abia­tu­ko zue­la. Iku­si dugu­nez, hori ez da ger­ta­tu, hain­bat arra­zoi dire­la eta. Has­te­ko, eko­no­mia mun­du mai­lan berran­to­latzen ari zen garai batean sar­tu ziren ema­ku­meak lan mer­ka­tu­ra. Sol­da­ta­pe­ko lana bere ezau­ga­rriak gal­tzen hasi zen: lan­pos­tuak eta indus­triak atze­rri­ra joa­ten ari ziren; sol­da­tak, kolap­satzen; sin­di­ka­tuak, murriz­ke­tak nego­ziatzen… ondo­rioz, oker uler­tu genuen etxe­tik kan­po­ko lanen borro­ka­ren tes­tuin­gu­ru soziala.

Bes­tal­de, ema­ku­meak ez ziren gai izan erre­pro­duk­zio bal­din­tzak aldatze­ko. Gizo­nek domi­na­tu­ta­ko mun­duan sar­tze­ko borro­kan kon­tzen­tra­tu zituz­ten inda­rrak, eta, ondo­rioz, era­kun­de femi­nis­ta gehie­nek alde bate­ra utzi zuten erre­pro­duk­zioa borro­ka ere­mu gisa; AEBe­tan, esa­te­ra­ko, orain­dik ez dau­ka­gu ama­ta­sun bai­men ordain­du­rik. Ondo­rioz, espe­ro­ta­ko hain­bat gau­za ez dira ger­ta­tu: sol­da­ta­pe­ko ema­ku­meek ez dituz­te erre­pro­duk­zio bal­din­tzak ere alda­tu; fabri­ka eta bule­goe­tan ez dago haur­tzain­de­gi­rik; ezta lana ete­te­ko orduak nego­ziatze­ko auke­ra­rik ere hau­rrei bula­rra ema­te­ko. Horren ordez, sol­da­ta­pe­ko lanak ezi­nez­ko bihur­tu du ema­ku­meen­tzat lana fami­lia­re­kin bate­ratzea, zain­tza­re­kin, lagu­ne­kin… euren burua­ren zain­tza­re­kin ere ez!

Ema­ku­me gehia­go dau­de gaur egun bote­re egi­tu­re­tan. Iaz, AEBe­tan auke­ra izan zenu­ten bat pre­si­den­te edu­kitze­ko. Posi­ble da bote­re espa­zioe­tan kri­ti­ka femi­nis­ta egitea?

Ez dut uste [barre egin du]. Femi­nis­moa zeri deitzen dio­zun, horren ara­be­ra izan­go da; Hillary Clin­ton femi­nis­ta omen da, bai­na nik ez dut bat egi­ten Nazio Batuen femi­nis­mo horre­kin. Otzan­du­ta­ko eta etxe­ko­tu­ta­ko femi­nis­mo bat da: hiz­kun­tza­ren zati bat era­bil­tzen du, eskae­ren zati bat, bai­na sis­te­ma kues­tio­natzen ez duen tes­tuin­gu­ru batean kokatzen du. Area­go: ema­ku­meen auto­no­mia­ra­ko exijen­tziak era­bil­tzen ditu ema­ku­meak gara­pen kapi­ta­lis­tan txer­tatze­ko lan-esku mer­ke gisa. Nazio Batuek kon­ben­tzi­tu dituz­te gober­nuak alda­ke­tak egi­te­ko, haien mese­de­ra­ko izan­go zire­la uler­ta­ra­zi­ta; kla­se kapi­ta­lis­ta­ren mese­de­ra­ko. Kapi­ta­lis­moa kri­sian zegoen garai batean —borro­ka anti­ko­lo­nia­lak, gataz­kak fabri­ke­tan, ema­ku­meen mugi­men­dua, ikas­lee­na… — , esan zien gober­nuei: «Begi­ra ema­ku­me horiei guz­tiei. Hortxe duzue lan inda­rra, diru gutxi­ren tru­ke jar­du­te­ko prest». Horre­la, esta­tua­ren eta ema­ku­meen borro­ka­ren arte­ko bitar­te­ka­ri gisa jar­dun­go zuen masa femi­nis­ta bat sor­tu zuten, gober­nuei uler­ta­raz­te­ko ez zio­te­la mugi­men­du femi­nis­ta­ri era­so behar, bai­zik eta atea ire­ki, ema­ku­meak era­bil­ga­rri izan zitez­kee­la­ko pro­duk­zio kapi­ta­lis­ta berra­biatze­ko. Ema­ku­meen lana nonahi dago orain: erre­pro­duk­zioan, zer­bitzue­tan, indus­trian. Mexi­kon, maqui­la sis­te­man ordu­te­gi fin­ko­rik gabe lan egi­ten dute, sol­da­ta baxue­ne­kin. Edo begi­ra Fox­conn, Txi­nan: hori guz­tia ema­ku­meen lana da. 1980ko urtee­ta­tik, ekoiz­pen kapi­ta­lis­ta berra­biatze­ko moto­rra ema­ku­meak izan dira. Eta hori­xe izan da gober­nue­ta­ra sar­tu diren ema­ku­meen fun­tzioa. Bote­re­tu­ta dau­de­la esan digu­te, bai­na, ema­ku­meen bene­ta­ko bal­din­tza eko­no­mi­koei begi­ra­tu­ta —pro­duk­zioan zein erre­pro­duk­zioan — , ikus­ten da ema­ku­me batzuek ira­ba­zi dute­la auto­no­mia pix­ka bat gizo­ne­ki­ko, bai­na oro­ko­rrean ema­ku­meak lehen baino men­pe­koa­goak dire­la kapitalarekiko.

Zain­tza lanak orain­dik ema­ku­meen gain geratzen dira…

Eta gehie­na ema­ku­me etor­ki­nek egi­ten dute, bal­din­tza bel­dur­ga­rrie­tan. Poli­ti­ka zini­koa dute gober­nuek, bai­ta Euro­pa­ko Bata­su­ne­koek ere: immi­gra­zio esku­bi­deak murriz­ten dituz­te, ema­ku­meen lana are gehia­go esplo­ta­tu ahal iza­te­ko. Esku­bi­deen moz­ke­ta oso era­gin­ko­rra da lana­ren pre­zioa jais­te­ko. Pape­rik gabe dato­rren ema­ku­meak edo­zein mota­ta­ko lan­pos­tuak onar­tu behar­ko ditu, esku­bi­de gehia­go baleuz­ka onar­tu­ko ez lituzkeenak.

Alter­na­ti­ba gisa, zain­tza lanak kolek­ti­bi­zatzen —eta, kasik auto­ma­ti­ko­ki, esta­tua­ren gain uzten— dituz­ten zer­bitzuak pro­po­sa­tu izan dira: haur­tzain­de­gi publi­koak, zahar etxeak. Ez al gabil­tza zain­tza gure bizitze­ta­tik ate­ratze­ko ere­du baten bila, guz­tio­nean txer­ta­tu ordez?

Nire ustez, erre­pro­duk­zio lanak berran­to­la­tu behar ditu­gu: zain­tza­koak, eta etxe­koak oro­ko­rrean. Orain arte anto­la­tu­ta egon diren beza­la, oso bakar­tzai­leak izan dira ema­ku­meen­tzat: etxean baka­rrik jar­dun dute, balia­bi­de gutxi­re­kin, eta, ondo­rioz, kri­si guz­tiei baka­rrik aurre egin die­te. Bes­tal­de, nik beti bereiz­ten ditut modu sozia­la­goan egin litez­keen zain­tza lanak, eta zer­bitzu publi­ko gisa anto­la­tu­ta­ko zain­tza lanak. Zer­bitzu publi­koa esta­tua da, eta esta­tua, gaur egun, logi­ka kapi­ta­lis­ta batean mugitzen da; inber­tsio eta ira­ba­zien logi­kan; zei­ne­tan zain­tza lanak ere pila­ke­ta kapi­ta­lis­ta­ren hel­bu­rue­ta­ra ego­ki­tu behar diren. Ondo­rioz, hau­rren eta adi­ne­koen ongi­za­tea baz­te­rre­ko hel­bu­rua baino ez da. Horre­ga­tik uste dut garran­tzitsua dela bakar­tze egoe­ra hori apur­tzea, erre­pro­duk­zio ere­du koo­pe­ra­ti­boa­goak sor­tze­ko. Ondo jakin behar dugu zer­taz ari garen: behe­tik era­ba­ki eta kon­tro­la­tu­ta­ko erre­pro­duk­zio moduez, edo­ta esta­tuak anto­la­tu­ta­koez. Orain tar­te­ko fase batean gau­de, ema­ku­me asko­ren­tzat bizi­rik irau­te­ko ezin­bes­te­koa bai­ta hain­bat zer­bitzu iza­tea, bai­na ez genu­ke ipa­rra gal­du behar. Komu­ni­ta­tea bar­ne har­tzen duen erre­pro­duk­zio ere­du batean pen­tsa­tu behar dugu.

Ema­ku­me gaz­teen artean zapal­dua iza­tea­ren iden­ti­ta­tea des­ager­tzen ari dela uste duzu?

Garai batean, gaz­teek pen­tsa­tu zuten ez zute­la femi­nis­mo­rik behar, «orain esku­bi­deak dauz­ka­da­la­ko». Bes­tal­de, badi­ra erra­di­ka­lak diren hain­bat ema­ku­me gaz­te ere uste dute­nak femi­nis­moa per­ber­ti­tu­ta dagoe­la, pren­tsan eta Nazio Batue­tan ikus­ten dute­la­ko. Bai­na, azken urteo­tan, ema­ku­meen mugi­men­du berri bat hasi da hedatzen, geroz eta gehia­go ohar­tzen dire­la­ko gure garai­ko ara­zo asko kon­pon­du gabe dau­de­la. Ez daki­te non jarri ener­gia; hau­rrak edu­ki edo ez era­ba­kitze­ko auke­ra­rik ere ez dute. AEBe­tan, nes­ka asko 50.000 dola­rre­ko zorra­re­kin ate­ratzen dira uni­ber­tsi­ta­te­tik. Egoe­ra gogo­rra da; segur­ta­su­nik eza, lan­ga­be­zia, zer­bitzu fal­ta… eta indar­ke­ria­ren eten­ga­be­ko mehatxua mun­du osoan. Inter­es­ga­rria izan zen Argen­ti­na­ko ema­ku­meen deial­diak jaso­ta­ko oihar­tzu­na; toki guz­tie­ta­tik eran­tzun zuten, indar­ke­ria leku guz­tie­tan hazi delako.

Donald Trum­pek AEBe­ta­ko bozak ira­ba­zi iza­nak berrak­ti­ba­tu al du mugi­men­du feminista?

Bai, hala espe­ro dut. Mutu­rre­ko miso­gi­nia bat gor­puz­ten du Trum­pek, eta horrek erreak­zio bat era­gin du: mani­fes­ta­zio jen­detsuak, seku­la pro­tes­ta­ra ate­ra gabe­ko ema­ku­meak kalean… Espe­ro dudan baka­rra da erreak­zioa ez iza­tea soi­lik Trum­pe­ki­ko, hara­go joa­tea bai­zik. Berak sis­te­man ezku­tua­go dau­den joe­rak modu nabar­me­nean baino ez ditu iru­di­katzen. Ez genu­ke pen­tsa­tu behar bera sal­bues­pe­na dela.

Eus­kal Herrian pil-pilean dago haur­dun­tze subro­ga­tuen gaia. Aur­ka­koek dio­te ema­ku­me pobree­nak esplo­tatze­ko modu bat dela; alde­koek erre­gu­latze­ko eskatzen dute, argu­dia­tu­ta posi­ble dela itun komer­tzia­lik gabe. Zer uste duzu? 

Ni era­bat aur­ka nago. Ez da solik ema­ku­meak esplo­tatze­ko modu bat: hau­rrak sal­tzea da. Subro­ga­zioak mun­du mai­la­ko indus­tria bat sor­tu du, zei­ne­tan India­ko ema­ku­meak kli­ni­ke­ta­ra joa­ten diren hel­bu­ru baka­rra­re­kin: intse­mi­natzea eta gero eman­go dituz­ten umeak pro­du­zitzea. Orain kon­tatzen digu­te gure gor­putza kon­tro­latzea dela gure ugal­ke­ta­ren pro­duk­tua sal­tze­ko gai­ta­su­na. Haur bat edu­ki­ko badu­zu, horre­ta­ra­ko modua behar duzu; ama askok eman behar izan dute hau­rra adop­zioan. Bai­na hasie­ra­tik jaki­tea zure umea utzi­ko duzu­la, hori onar­te­zi­na da. Kla­se indar­ke­ria­ren bes­te adi­bi­de bat da, ema­ku­me behar­tsuek ez dituz­te­la­ko umeak edu­kitzen nahi dute­la­ko, bai­zik eta diru­du­nei emateko.

Ez duzu sines­ten modu altruis­tan egin litekeenik?

Diru­rik gabe, bai. Bai­na gus­ta­tu­ko litzai­da­ke hori ikus­tea; ger­tatzen ari dena ez da hori. Ger­tatzen ari dena mer­ka­tu bat da, eta altruis­moaz hitz egi­tea… estal­ga­rri bat da. Egiaz, ez bada zure ahiz­pa­ren­tzat edo asko mai­te duzun nor­bai­ten­tzat, inork ez luke hau­rrik egin­go atze­rri­ko ema­ku­me eze­za­gun baten­tzat arra­zoi­rik gabe. Nork ordain deza­ke? Inork ez, eta ahal dute­nek ez luke­te egin­go. Altruis­moak soi­lik ema­ku­me pobreei era­gi­ten die nonbait.

Askok alde­ra­tu dute pros­ti­tu­zioa­ren eztabaidarekin.

Bai, bai­na pros­ti­tu­zioan zure gor­putza sal­tzen duzu, ez bes­te per­tso­nak. Hain­bat pros­ti­tu­zio mota dau­de. Zure bagi­na sal­tzea ez da gau­za oke­rre­na: bada bere garu­na sal­tzen duen jen­dea, bere inte­gri­ta­tea, bere hitzak. Gizar­te kapi­ta­lis­tan nahi­ko behar­tu­ta gau­de geu­re burua­ren zer­bait sal­tze­ra. Bai­na gau­za bat da era­ba­kitzea zer sal­du nahi dugun, eta bes­te bat hau­rrak sal­tzea, giza­kien mer­ka­tu baten par­te bihurtzea.

Femi­nis­ta gisa, heriotza zigo­rra­ren aur­ka egon behar genu­kee­la idatzi izan duzu, gutxie­gi­tan har­tzen dugu­la­ko kon­tuan zigor horien atze­ko bik­ti­mak ere ema­ku­meak dire­la sarri. Exis­ti­tu lite­ke jus­ti­zia feministarik?

Niretzat, jen­deak onda­su­ne­ta­ra­ko sar­bi­dea dau­kan gizar­te bate­tik has­ten da jus­ti­zia. Orduan, jus­ti­zia ez litza­te­ke orain sis­te­mak admi­nis­tratzen duen hori. Orain kla­se jus­ti­zia bat dau­ka­gu. AEBe­tan, espetxeak beltz gaz­tez bete­ta dau­de: %50eko lan­ga­be­zia dau­ka­te, ikas­te­ko auke­ra­rik ez, eta gero zigor­tu egi­ten dituz­te. Femi­nis­moak esan nahi badu hie­rar­kia­rik gabe­ko sis­te­ma bat, orduan jus­ti­ziak esan nahi­ko luke abu­suak ez dau­de­la kla­se des­ber­din­ta­su­ne­tan oina­rri­tu­ta, eta gure artean argi­tu ditza­ke­gu­la, ez des­ber­din­ta­su­nak area­gotze­ko, koo­pe­ra­zioa sen­dotze­ko baizik.

Arti­ku­lu hura ira­ku­rri­ta, zai­la da Bar­tze­lo­na­ko aten­ta­tuez ez oroitzea. Poli­ziak arratsal­de baka­rrean bost per­tso­na hil zituen, eta publi­koak txa­lo­tu egin zuen, ia auzi­tan jarri gabe. Ez al da sor­gin ehi­za berri bat zabal­tzen ari?

Jaki­na baietz. Neu­re burua­ri gal­detzen diot zer­ga­tik ez ote zie­ten han­ke­ta­ra tiro egin, infor­ma­zioa lor­tu ahal iza­te­ko, eta guz­tiok jakin gene­zan zein­tzuk ziren per­tso­na horiek, non­dik zeto­zen, nola­tan egin zuten egin zute­na. «Terro­ris­tak dira», dio­te, bai­na nor­tzuk dira? Zein da Ekial­de Hur­bi­le­ko gerre­kin duten lotu­ra? Azken hiruz­pa­lau hamar­ka­de­tan, eten­ga­be­ko ongi­za­te esta­tua izan dugu, eta, ondo­rioz, segu­ru gau­de­la esan digu­te. Bai­na, egiaz, geroz eta segur­ta­sun gutxia­go­ko mun­du bat sor­tzen ari dira. Amo­rrua ema­ten dit giro horre­tan jen­dea ez dela ari gal­de­ra­rik egi­ten, eta ez dela ari ger­ta­ka­riak nazioar­te­ko poli­ti­ka­re­kin lotzen. Non­dik dator Esta­tu Isla­mi­koa? Azken hogei urteo­tan, petro­lioa dau­ka­ten herrial­de guz­tie­tan sun­tsi­tu dute nazio esta­tua, eta, ondo­rioz, petro­lio enpre­sek aur­ka­ri­rik gabe­ko domi­na­zioa dau­ka­te han. Gal­de­ra hori egin behar dugu. Migra­zioa­re­kin ere antze­ra ger­tatzen da: jen­deak etor­ki­nei egi­ten die era­so, ez migra­zio­ra­ko bal­din­tzak sor­tzen dituz­ten poli­ti­kei. Gerrak, berre­gi­tu­ra­ke­tak, harre­man kapi­ta­lis­ten heda­pe­nak… horrek era­gi­ten du migra­zioa. Gure gober­nuak herri horie­ta­ra doaz, pro­duk­zio bideak sun­tsitzen dituz­te, jen­dea migratze­ra behar­tzen dute eta gero etor­ki­nak kri­mi­na­li­zatzen dituz­te. Hori pasi­bo­ki onar­tzea tra­ge­dia bat da.

Sama­ra Velte

2017ko ira­li­la­ren 9an

Itu­rria: http://​www​.berria​.eus/​p​a​p​e​r​e​k​o​a​/​1​9​1​3​/​0​0​8​/​0​0​1​/​2​017 – 09-17/etxeko_lanak_oso_bakartzaileak_izan_dira_emakumeentzat.htm

Artikulua gustoko al duzu? / ¿Te ha gustado este artículo?

Share on facebook
Share on Facebook
Share on twitter
Share on Twitter

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *