Jai­ki Hadi da a cono­cer el nue­vo lis­ta­do de pre­sos y pre­sas con enfer­me­da­des gra­ves

Argi gorriak piz­tu­ta

Jai­ki Hadi elkar­teak zabal­du dituen datuen ara­be­ra, eus­kal pre­soen %24 dau­de gai­xo, eta pre­soen %6k gai­xo­ta­sun larri eta sen­dae­zi­nak dituz­te

Jokin Sagar­za­zu

Gai­xo dau­den eus­kal pre­soak etxe­ra era­ma­te­ko eska­tu zuten hain­bat lagu­nek urta­rri­lean, Basau­ri­ko espetxea­ren ata­rian egi­ni­ko eki­men sin­bo­li­ko batean bidez. /​JON HERNAEZ /​ARGAZKI PRESS

Kar­tze­lak iku­si egin behar dira, eta jakin zer den 24 ordu han ego­tea; gogo­rra da». Arnal­do Ote­gi­re­nak dira hitzok, due­la bi aste Espai­nia­ko Auzi­te­gi Nazio­na­lean esan­da­koak. 25 urte­tik gora espetxean eman duten eus­kal pre­soak ez ezik, gai­xo­ta­sun larri eta sen­dae­zi­nak izan­da pre­so jarraitzen dute­nen egoe­ra eka­rri zuen gogo­ra ezker aber­tza­le­koak. Eus­kal pre­soei ezar­tzen diz­kie­ten bizi-bal­din­tzek: saka­ba­na­ke­ta, iso­la­men­dua, pre­sioak, eli­ka­du­ra desego­kia, zie­ga ordu luzeak… espetxea­ren egi­tu­ra fisi­koak: gune her­tsiak, modu­lu bere­ziak… eta espetxee­tan urteak era­ma­tea­ren zamak are gogo­rra­goa egi­ten dute espetxeal­dia gai­xo dagoen pre­soa­ren­tzat.

Min­bi­zia, hie­sa, bihotze­ko zein buru­ko gai­xo­ta­su­nak eta bes­te­la­ko gaitz larri eta sen­dae­zi­nak dituz­ten hamar eus­kal pre­so dau­de gaur egun; kopu­ru osoa­ren %6 gutxi gora­behe­ra. Zifra horrek nabar­men egi­ten du gora, osa­sun lagun­tza zuze­na behar duten eus­kal pre­soak har­tzen badi­ra kon­tuan. Jai­ki Hadi eus­kal pre­soak artatzen dituz­ten sen­da­gi­leen elkar­tea­ren ara­be­ra, 143 eus­kal pre­so dau­de gai­xo­rik Espai­nia eta Fran­tzia­ko esta­tuen espetxee­tan: 112k gai­xo­ta­sun fisi­ko­ren bat dute, eta gai­ne­ra­koek lagun­tza psi­ko­lo­gi­koa beha­rrez­koa dute. «Kasu hauek egoe­ra kru­del eta larri baten era­kus­ga­rri dira, alar­ma eta argi guz­tiak piz­te­ra era­man gai­tuz­te­nak», adie­ra­zi dio BERRIA­ri ano­ni­mo­ta­su­na gor­de nahi izan duen elkar­te­ko psi­ko­lo­go batek.

Hain­bat legek jasotzen dute gai­xo dau­den pre­soen kar­tze­la zigo­rra murriz­te­ko auke­ra, Espai­nia­ko Zigor Kodea­ren 92. arti­ku­luak edo espetxe zigo­rra­ren hiru laur­de­nak beteak iza­teak, esa­te­ra­ko. Ala­bai­na, gaur egun ez dituz­te bide horiek era­bil­tzen eus­kal pre­soen kasuan. Maiz, bal­din­tza­pe­ko edo behin-behi­ne­ko aska­ta­su­na ema­tea­ren tru­ke pre­soa «damutzea eta maku­rra­raz­tea» bilatzen dute­la ohar­ta­ra­zi du Jai­ki Hadi­ko kideak. Gai­ne­ra, neu­rri hori apli­katzen die­te­nean, pre­soak etxean «oso bal­din­tza zorrotze­kin» iza­ten dituz­te­la sala­tu du.

Gaur egun, zor­tzi eus­kal pre­so ari dira espetxeal­di arin­dua etxean betetzen: Bau­tis­ta Baran­da­lla, Angel Fige­roa, Belen Gon­za­lez Peñal­va, Mikel Gil Cer­ve­ra, Mari­lo Goros­tia­ga, Juan Jose Rego Vidal, Jose Luis Elko­ro eta Juan Pablo Die­guez. Egoe­ra horre­tan egon zen Mikel Iba­ñez Elgoi­bar­ko pre­soa ere. Min­bi­zi larria izan arren, etxe­tik irte­tea debe­ka­tua zuen, sen­da­gi­lea­re­ne­ra joa­te­ko ez bazen, eta betie­re epai­lea­ren bai­me­na­re­kin. Iaz hil zen.

Pre­soak Eus­kal Herri­ko espetxee­ta­ra ekar­tzea da bes­te auke­ra bat. «Hur­bil­ke­ta­re­kin itxa­ro­pen bat piz­ten da pre­soen barruan, eta oso mese­de­ga­rria da seni­deen­tzat ere», dio Kar­los Iol­dik, Mila­gros Iol­di Lan­graiz­ko espetxean dagoen eus­kal pre­soa­ren anaiak. Hala ere, neu­rri horre­kin Espai­nia­ko Esta­tuak «mal­tzur» jokatzen due­la sala­tu du. «Ger­tu­ratzen dituz­ten pre­soek pre­sio poli­ti­ko han­dia pai­ratzen dute, eta horrek kos­te han­di bat supo­satzen du psi­ko­lo­gi­ko­ki. Pre­soen seni­deok bar­ne­ra­tu­ta dau­ka­gu hur­bil­pe­nak kos­tu han­dia izan­go due­la».

Nola­nahi ere, eus­kal pre­soen seni­de eta lagu­nen kolek­ti­bo­ko kideak ager­le­ku poli­ti­ko berria­re­kin itxa­ro­pen­tsu dau­de­la dio Iol­dik. «Bai­kor gara ezker aber­tza­leak ire­ki duen garai berria­re­kin. Orain­dik ez dugu argi­rik ikus­ten tune­lean, bai­na itxa­ro­pen­tsu gau­de».

Espetxee­ta­ko bizi-bal­din­tzak

Jai­ki Hadi elkar­te­ko psi­ko­lo­goak nabar­men­du due­nez, eus­kal pre­soei ezar­tzen zaien espetxe poli­ti­ka gogo­rrak era­gin zuze­na dau­ka haien osa­su­na­ren bila­kae­ran. Kasu asko­tan, kar­tze­lan ez dira haien gai­xo­ta­su­nak zain­tze­ko bal­din­tza ego­kiak iza­ten, eta azken hamar­ka­dan gai­xo­rik dau­den eus­kal pre­soen bizi-bal­din­tzek bere­zi­ki oke­rre­ra egin dute. «Gai­ne­ra­ko pre­soei aitor­tzen zaiz­kien esku­bi­deak uka­tu egi­ten diz­kie­te eus­kal pre­soei».

Espetxe­ko Lege Orga­ni­ko Nagu­sia­ren 36.3 eta Espetxe Legea­ren 212.3 arti­ku­luek jasotzen dute pre­soek kon­fian­tzaz­ko medi­kue­kin ego­te­ko esku­bi­dea dute­la. Haa­tik, due­la zen­bait urte­tik hona, esku­bi­de hori ere uka­tu egi­ten zaie eus­kal pre­soei, eta espetxe­ko sen­da­gi­leen esku uzten da haien osa­sun lagun­tza. Behar dituz­ten boti­kak har­tze­ko ere zail­ta­su­nak iza­ten dituz­te larri­ki gai­xo­rik dau­den pre­soek. Lagun­tza hori «oso aza­le­koa» iza­ten dela nabar­men­du du psi­ko­lo­goak.

Larri gai­xo­tu­rik dau­den eus­kal pre­soen osa­sun egoe­rak espetxean oke­rre­ra egi­teaz gain, kar­tze­le­ta­ko bal­din­tza «txa­rrek» ere pre­soen osa­sun psi­ko­lo­gi­koan era­gin nabar­me­na dute­la dio elkar­te­ko psi­ko­lo­goak. Zen­bait pre­sok kar­tze­lan bizi­ta­koa­ren ondo­rioz gaitz psi­ko­lo­gi­koak iza­ten dituz­te: bes­te­ren artean, depre­sio larriak, para­noia eta zora­men larria, eski­zo­fre­nia, antsie­ta­tea, zora­me­nak dakar­tzan ara­zo psi­ko­ti­koak, atxi­lo­al­dian jaso­ta­ko tra­tu txa­rrek era­gin­da­koak…

Mila­gros Iol­di eus­kal pre­soa­ren egoe­ra jar dai­te­ke adi­bi­de gisa. «Atxi­lo­al­dian tor­tu­ra­tu egin zute­nez, geroz­tik psi­ko­lo­gi­ko­ki gain­behe­rak izan ditu, eta azken garaio­tan haren egoe­rak oke­rre­ra egin du», azal­du du Kar­los Iol­di anaiak.

Zen­bai­te­tan, gai­ne­ra, gai­xo­ta­sun horiek mutu­rre­raino iris­ten dira, eta pre­soak beren buruaz bes­te egi­ten saiatzen dira. Buru­ko nahas­me­nen ondo­rioz, zor­tzi eus­kal pre­sok hil dute beren burua 1985az geroz­tik. Zor­tzi per­tso­na horiek nahas­men edo desore­ka psi­ko­lo­gi­ko nabar­me­nik gabe espetxe­ra­tu zituz­ten, eta den­bo­ral­di ez oso luze baten ondo­ren beren buruaz bes­te egin­da aur­ki­tu zituz­ten.

Zerk era­ma­ten ditu atxi­lo­ke­ta unean per­tso­na ore­ka­tuak zire­nak han­dik urte batzue­ta­ra gisa hone­ta­ko era­ba­ki latzak har­tze­ra? «Espetxe poli­ti­ka zehatz batek», Jai­ki Hadi­ko kidea­ren ara­be­ra. «Eus­kal pre­soen kasuan pre­soa­ren damutzea bilatzen da, eta hori lor­tzen ez badu, bide baka­rra eta ika­ra­ga­rria era­bi­li­ko du: espetxeal­dia infer­nu bat bila­katzea pre­soa­ren­tzat, eta bizi oso­ra­ko luzatzea», azal­du du.

Buru­ko gaitzak dituz­ten pre­soen zain­tza ere ez da samu­rra. «Utzi­ke­ria da nagu­si», sala­tu du Iol­dik. Kon­fian­tzaz­ko medi­kua­re­kin ger­tatzen den beza­la, azke­nal­dian kan­po­ko psi­ko­lo­goei eta psi­kia­trei ere debe­katzen ari zaie pre­soe­kin ego­tea. Eta espetxe­ra sar­tze­ko auke­ra dute­nek «oso bal­din­tza zai­le­tan» egi­ten dute euren lana, azal­du du Jai­ki Hadi­ko kideak. «Espetxean segur­ta­su­na da balio nagu­sia, pre­soa­ren osa­su­na­ren gai­ne­tik. Segur­ta­su­na­ren aitza­kia era­bil­tzen da gai­ne­ra­ko esku­bi­de guz­tiak urratze­ko», sala­tu du. Kon­tsul­te­ta­ra­ko lekual­datzee­tan suer­tatzen diren egoe­rak «guz­tiz sala­ga­rriak» dire­la dio: bidaia luzeak iza­ten dira, eskuak lotu­rik era­ma­ten dituz­te, jarre­ra behar­tue­tan, asko­tan, fur­go­ne­te­ta­ko ten­pe­ra­tu­re­kin jokatzen dute…

Era berean, ohi­koa da pre­soa­ri, haren fami­lia­ri eta kon­fian­tzaz­ko medi­kua­ri osa­sun egoe­ra­ri buruz­ko infor­ma­zioa ukatzea. Sekre­tu pro­fe­sio­na­la, segur­ta­sun arra­zoiak eta gisa­ko «aitza­kiak» era­bi­li­ta. Har­ta­ra, elkar­te­ko psi­ko­lo­goak dio seni­deen eta abo­ka­tuen kan­po­ko «pre­sioa» ezin­bes­te­koa dela larri­ki gai­xo dau­den pre­soen jarrai­pe­na egi­te­ko. «Mutu­rre­ko egoe­rak dau­de­nean soi­lik mugitzen dira espetxee­ta­ko ardu­ra­du­nak, hau da, pre­soa hil­zo­rian dagoe­nean», dio Jai­ki Hadi­ko kideak, Iba­ñe­zen kasua gogo­ra eka­rriz. Osa­sun arloan heriotza da mutu­rre­ko ondo­rioa, eta espetxe­ko «lagun­tza­rik eza­ren» ondo­rioz ere heriotza zerren­da bel­tza dago. Hala, gutxie­nez hamahi­ru eus­kal pre­so hil dira kar­tze­le­tan 1980az geroz­tik.

Gai­xo­ta­sun larriak dituz­ten eus­kal pre­soak

Larri­ta­su­na­ga­tik aske uzte­ko eska­tu duten pre­soak

Jose Ramon Foru­ria. Basau­ri­ko espetxean dago. 60 urte ditu, eta min­bi­zia dau­ka. 2018an bete­ko ditu zigo­rra­ren hiru laur­de­nak. 2004an eta 2006an 92. arti­ku­lua ezar­tze­ko egin­da­ko eskae­rak atze­ra bota zituz­ten.

Mila­gros Iol­di. Lan­graiz­ko espetxean dago. Nahas­men bipo­la­rra dau­ka. Hama­lau urte­ko espetxe zigo­rra eza­rri zio­ten, eta hil hone­tan zigo­rra­ren hiru laur­de­nak bete­ko ditu.

Ibon Ipa­rra­gi­rre. Sevi­lla­ko espetxean dago. Sero­po­si­ti­boa da orain dela hogei urte baino gehia­go­tik, eta depre­sio sin­dro­mea dau­ka. 2010ean atxi­lo­tu zuten, eta epai­ke­ta­ren zain dago orain­dik.

Txus Mar­tin Her­nan­do. Soto del Real­go espetxean dago gaur egun. Nahas­men eski­zo-afek­ti­boa dau­ka, deli­rio osa­ga­rrie­kin. Ia zor­tzi urte bakar­tu­rik egin zituen Fran­tzia­ko espetxee­tan. 2010ean zai­nak moz­ten saia­tu zen, eta para­noia larrie­kin jarraitzen du orain­dik. 2002an atxi­lo­tu bazu­ten ere, epai­ke­ta­ren zain jarraitzen du Espai­nian.

Eus­kal Herri­ra ekar­tze­ko eskae­ra egin dute­nak

Josetxo Ariz­ku­ren. Sevi­lla­ko espetxean dago. Kar­dio­pa­tia iske­mi­koa dau­ka. Ekai­nean lesio larri bat atze­man zio­ten bihotze­ko hodi batean, eta stent bat eza­rri zio­ten. Aurre­tik, hia­to­ko her­nia eta espas­mo eso­fa­gi­koa diag­nos­ti­ka­tu ziz­kio­ten. 1999. urtean atxi­lo­tu zuten, eta 30 urte­ko espetxe zigo­rra eza­rri zio­ten.

Jose Angel Bigu­ri. Donos­tia­ko Mar­tu­te­ne­ko espetxean dago une hone­tan, pros­ta­ta eba­kun­tza baten zain. 1989. urtean atxi­lo­tu zuten, eta 30 urte­ko zigo­rra jarri zio­ten. 2008an, bai­na, 2016ra arte luza­tu zio­ten zigo­rra. 56 urte ditu.

Inma­cu­la­da Berrio­za­bal. Gali­zia­ko A Lama­ko espetxean dago. Hepa­ti­ti­sa, soria­sia, hiper­ten­tsioa eta asma bron­kia­la dauz­ka. 59 urte ditu. 2009an zor­tzi urte eta erdi­ko espetxe zigo­rra eza­rri zio­ten.

Iña­ki Etxe­be­rria. Zue­ra­ko espetxean dago. Fres­nes­ko espetxean zela, erre­ti­na hemo­rra­gia eta ikus­me­na­ren zorroz­ta­su­na­ren gale­ra diag­nos­ti­ka­tu zio­ten, eta itsu geratze­ko arris­kua dau­ka. 1996an atxi­lo­tu zuten, Fran­tzian, eta Espai­nia­ko Esta­tuak 30 urte­ko espetxe zigo­rra eza­rri zion.

Gotzo­ne Lopez de Luzu­ria­ga. Mar­tu­te­ne­ko espetxe­ra eka­rri zuten martxoan. Bula­rre­ko min­bi­zia dau­ka. Heme­zor­tzi urte dara­matza kar­tze­lan, eta aske egon behar­ko luke, bai­na Espai­nia­ko Auzi­te­gi Nazio­na­lak iaz era­ba­ki zuen 2019ra arte zigo­rra luzatzea. Hain­ba­tean uka­tu dio­te bal­din­tza­pe­ko aska­ta­su­na.

Jesus Mari Men­di­nue­ta. Albo­cas­se­re­ko espetxean dago. Her­nia dis­ka­la eta ingi­na­la dau­ka; era berean, aldian aldi­ko pros­ta­ti­sa eta uvei­ti­sa diag­nos­ti­ka­tu diz­kio­te. Hogei urte dara­matza kar­tze­la; abuz­tuan irten behar­ko luke espetxe­tik.

Artikulua gustoko al duzu? / ¿Te ha gustado este artículo?

Share on facebook
Share on Facebook
Share on twitter
Share on Twitter

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *