Polí­ti­ca lin­güís­ti­ca: Por umha estra­té­gia dife­ren­te- Mau­ri­cio Castro

O pro­fe­sor na Esco­la Ofi­cial de Idio­mas de Ferrol e socio­lin­güis­ta Mau­rí­cio Cas­tro ofre­ceu onte un rela­to­rio nas I Jor­na­das de Cul­tu­ra, Lín­gua e Ensino, orga­ni­za­das pola Asso­ciaçom Gale­ga da Lín­gua (AGAL) e a Uni­ver­si­da­de da Coru­ña. A par­tir dunha com­pa­ra­ción entre o caso de Por­to Rico e Gali­za, pro­pu­xo para o noso país un mode­lo no que o idio­ma pro­pio sexa o úni­co ofi­cial, ou polo menos a lin­gua pre­fe­ren­te, garan­tin­do os derei­tos dos falan­tes dou­tros idio­mas, como o cas­te­lán. Ao seu ver, as estra­te­xias adop­ta­das ata o momen­to en polí­ti­ca lin­güís­ti­ca non dei­xa­ron de amo­sar o seu fra­ca­so, polo que che­gou o momen­to de muda­las, ollan­do a mode­los «que non son unha uto­pía», senón unha reali­da­de en luga­res como o Que­bec ou Flandres.

Cas­tro pon de rele­vo a incohe­ren­cia que supón defen­der, para Gali­za, o «bilin­güis­mo cor­dial» men­tres as mes­mas per­soas apoia­ron, nos anos 90, a rei­vin­di­ca­ción do goberno de Por­to Rico de que o cas­te­lán fose a úni­ca lin­gua ofi­cial, sen renun­ciar á apren­di­za­xe do inglés nas esco­las. A súa pro­pos­ta afás­ta­se tan­to da do actual Execu­ti­vo gale­go como, en boa medi­da, da sos­ti­da pola opo­si­ción e o move­men­to nor­ma­li­za­dor, que recla­man o cum­pri­men­to da lexis­la­ción vixen­te para que o gale­go aca­de unha posi­ción de igual­da­de res­pec­to do cas­te­lán e a vol­ta ao con­sen­so lin­güís­ti­co no mar­co da coofi­cia­li­da­de e as polí­ti­cas acti­vas de pro­tec­ción da lin­gua pro­pia do país.

Come­za­ches a túa inter­ven­ción acla­ran­do os con­cep­tos de lin­gua e dia­lec­to. Que que­rías subliñar? 

En con­tra do que se di habi­tual­men­te, o con­cep­to de lin­gua non é estri­ta­men­te lin­güís­ti­co, senón que se deci­de que é lin­gua ou que é dia­lec­to segun­do cri­te­rios polí­ti­cos. O gale­go foi con­si­de­ra­do un dia­lec­to ata que unhas eli­tes cul­tu­rais, no XIX, come­za­ron a defen­der que era unha lin­gua. As con­si­de­ra­das lin­guas non son máis que unha varie­da­de, é dicir, un dia­lec­to, esco­lli­do para ser o están­dar. Así pasou co cas­te­lán, o fran­cés, o inglés…

A padro­ni­za­ción con­sis­te, daque­la, na esco­lla dese están­dar. O arti­go de Andrés Frei­re publi­ca­do pola FAES pare­cía esque­cer que o cas­te­lán tamén viviu ese pro­ce­so, cuxo resul­ta­do é a uni­for­mi­da­de, rela­ti­va, do actual castelán…

Si. Nos esta­dos-nación euro­peos decí­de­se cal é a varie­da­de están­dar tras o xur­di­men­to da impren­ta de Guten­berg. Ao gale­go fal­tou­lle, daque­la, un apa­re­llo de poder detrás que impul­sa­se este pro­ce­so. Can­do Gali­za aca­dou a auto­no­mía, deci­diu­se ade­mais que o gale­go era unha lin­gua autó­no­ma do por­tu­gués, con­tra o que demos­tra a filo­lo­xía romá­ni­ca e toda a nosa tra­di­ción ante­rior, que con­si­de­ra o gale­go par­te da lusofonía.

Mono­lin­güis­mo, bilin­güis­mo… son con­cep­tos que están a xerar moi­ta con­fu­sión polo seu mal uso. O mono­lin­güis­mo social foi o obxec­ti­vo tra­di­cio­nal do nacio­na­lis­mo, pero ago­ra está a ser cues­tio­na­do, por exem­plo por socio­lin­güis­tas como Hen­ri­que Mon­tea­gu­do, que defen­den un bilin­güis­mo sen diglosia…

As per­soas, indi­vi­dual­men­te, deben domi­nar can­tas máis lin­guas mellor. Pero se que­re­mos que o gale­go se nor­ma­li­ce, na miña opi­nión debe ser a úni­ca lin­gua ofi­cial no noso terri­to­rio. E iso non exclúe que se fale tamén cas­te­lán, inglés…, pois os dous apren­de­rían­se como mate­rias na esco­la. O Esta­do espa­ñol deu­lle o pre­mio Prín­ci­pe de Astu­rias nos 90 ao gober­na­dor de Por­to Rico por facer do cas­te­lán a úni­ca lin­gua ofi­cial co obxec­ti­vo de deter a súa subs­ti­tu­ción polo inglés. Pou­co des­pois, tras as seguin­tes elec­cións, res­tau­rou­se a coofi­cia­li­da­de. Pero a cues­tión é que as eli­tes espa­ño­las defen­den unha cou­sa dis­tin­ta en Gali­za e en Por­to Rico. O mode­lo de coofi­cia­li­da­de que se apli­ca en Gali­za ao que está a levar é a que o gale­go sexa a lin­gua mino­ri­ta­ria. Por iso é nece­sa­rio muda­lo. E hai mode­los que fun­cio­nan, como o de Que­bec ou Flan­dres. No Que­bec, en Cana­dá, o fran­cés é a úni­ca lin­gua ofi­cial, pero garán­ten­se os derei­tos dos anglo­par­lan­tes.… O bilin­güis­mo equi­li­bra­do ese do que se fala non exis­te en nin­gún sitio.

Deta­lles

«A gran fala­cia de G.B. é a impo­si­ción do galego»

Din os de Gali­cia Bilin­güe que os derei­tos son das per­soas e non dos terri­to­rios. Pero a pro­pia Cons­ti­tu­ción espa­ño­la esta­ble­ce un prin­ci­pio de territorialidade…

Si, pero para o cas­te­lán, que é obri­ga­to­rio en todo o terri­to­rio do Esta­do. O gale­go, porén, é só per­soal, indi­vi­dual­men­te volun­ta­rio en Gali­za, pois os cida­dáns teñen derei­to a uti­li­za­lo. Só para Gali­za se pro­pón, por exem­plo, con­sul­tar os pais sobre a lin­gua das mate­rias. Non defen­den o mes­mo para Valla­do­lid ou Madrid, onde hai mino­rías que falan outros idio­mas. A gran fala­cia de Gali­cia Bilin­güe é o dis­cur­so da impo­si­ción. Nin­guén dis­cu­te que se impo­ña o cas­te­lán. E eu creo que a igual­da­de entre o gale­go e o cas­te­lán só se con­se­gui­ría sen­do o gale­go o úni­co idio­ma oficial.

A túa pro­pos­ta non sería apoia­da polas eli­tes, nin hai nos gale­gos se cadra un nivel de com­pro­mi­so real coa lin­gua axei­ta­do para iso…

Tamén as mulle­res ten­den a repro­du­cir a ideo­lo­xía impos­ta polo patriar­ca­do. E se vas a Valla­do­lid tam­pou­co ato­pa­rás un gran nivel de con­cien­cia lin­güís­ti­ca. O que temos que con­se­guir é que o gale­go sexa unha lin­gua útil e nece­sa­ria, para non ter que depen­der só do volun­ta­ris­mo, a mili­tan­cia, o sentimentalismo…

Exem­plos

«O que defen­do é o que pasa en Suí­za, no Que­bec ou en Flandres»

A túa pro­pos­ta tamén cho­ca­ría coa lei, pois non é legal dar­lle ao gale­go un sta­tus de lin­gua úni­ca, senón só preferencial…

Iso é cer­to, pero o que esque­ce­mos moi­tas veces é que a lei espa­ño­la é anti­de­mo­crá­ti­ca niso. O que pro­po­ño aplí­ca­se en Suí­za: cada lin­gua é ofi­cial no seu can­tón, e as outras lin­guas aprén­den­se tamén na esco­la. É tamén o mode­lo de Bél­xi­ca ou Cana­dá. Non é unha uto­pía, pero aquí pare­ce que non pode nin abrir­se ese deba­te. Se os gale­gos pui­dé­se­mos deci­dir que o gale­go fose a úni­ca lin­gua ofi­cial, ou polo menos a pre­fe­ren­cial a todos os efec­tos, e ade­mais se con­si­de­ra­se o gale­go par­te do tron­co lusó­fono, mudan­do a orto­gra­fía, si que con­se­gui­ria­mos nor­ma­li­za­lo. O gale­go ten que ser a lin­gua prio­ri­ta­ria, a pri­mei­ra lin­gua, e o cas­te­lán pode­ría ser a segun­da. Hoxe non só a bur­gue­sía urba­na, senón tamén as eli­tes nacio­na­lis­tas defen­den a vol­ta a un con­sen­so que o úni­co que con­se­guiu foi o domi­nio do cas­te­lán. Tam­pou­co exis­te o mono­lin­güis­mo social.

Artikulua gustoko al duzu? / ¿Te ha gustado este artículo?

Share on facebook
Share on Facebook
Share on twitter
Share on Twitter

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *